Terug naar vorige pagina

Zelfgenoegzaamheid kan Poldermodel doen crashen

Een prachtig voorbeeld van de zelfgenoegzaamheid waar het Poldermodel aan lijdt geeft Marcel Metze ongewild met zijn artikel in deze krant van 16 januari over de dreiging die zou komen van euro en Europa. Hij betreurt het vrijwillig overhandigen aan de Europese Centrale Bank van het ‘economische wapen van de de- of revaluatie der munt’.

Het is hem kennelijk ontgaan dat Nederland dat wapen niet pas in 1999, maar al begin tachtiger jaren uit handen heeft gegeven, door namelijk de gulden de facto te koppelen aan de Dmark. Het rentewapen, waarvan in 1999 met de toetreding tot de EMU eveneens afstand was gedaan, had ook al vanaf de koppeling met de Dmark opgehouden een wapen ter bestrijding van de inflatie of stimulering van de economie te zijn.

Voor Nederland gold dus in 1999 in versterkte mate wat voor alle lidstaten van de eurozone, buiten Duitsland, gold, namelijk dat zij hun vooral hypothetische mogelijkheden om een zelfstandig nationaal monetair beleid te voeren inruilden voor de reële mogelijkheid het Duitse (Europese) monetaire beleid te beïnvloeden.

De Nederlandse inflatie wordt dus al 20 jaar niet meer monetair gestuurd, en niet pas 3 jaar. Te hoge nationale inflatie, waar we in Nederland inderdaad last van hebben, kan in een monetaire unie alleen bestreden worden door nationale maatregelen op economisch vlak. De oorzaken ervan liggen namelijk ook op nationaal niveau: belastingstimulansen midden in een hoogconjunctuur, forse toename van kostprijsverhogende belastingen (BTW en ecotax), gebrek aan concurrentie op belangrijke economische terreinen, spanning op de arbeidsmarkt…

Een aantal problemen hangen zeker samen met de schaduwzijden van het poldermodel: om hete aardappels, zoals monopoloïde prijsvorming in de benzinedistributiesector, wordt eindeloos heengedraaid. Er is een afkeer bij de politiek van het nemen van maatregelen die tot opschudding zouden kunnen leiden. Een tweede zwakte van het poldermodel, dat er niet toe aanspoort elkaar de waarheid te zeggen, is dat het gemakkelijk tot zelfgenoegzaamheid en het blameren van anderen leidt (zoals: het ligt aan de Europese Unie). Ik ben er overigens niet zeker van of deze zelfgenoegzaamheid per se een uitvloeisel van het poldermodel is, of dat het hier gewoon om een onaangename Nederlandse karaktertrek gaat… Onmiskenbaar is echter, dat die zelfgenoegzaamheid, en het gebrek aan introspectie en zelfkritiek dat eraan ten grondslag ligt, een belangrijke bedreiging voor de veerkracht van de Nederlandse samenleving betekent.

Het is inderdaad opvallend, dat Nederland in 2001 een inflatie kende van 4,6%, ver boven het Europese gemiddelde van 2,8%, en nog opvallender dat dit verschijnsel hier aan alle kanten gebagatelliseerd wordt, of, zoals Metze doet, ten onrechte de EU wordt aangewreven.

Dit laatste is overigens een typische polderredenering: terwijl we met onze inflatie het slechtste jongetje uit de klas zijn, we er zelf verantwoordelijk voor zijn en het ook nog zelf kunnen veranderen, wijzen we onbekommerd met de beschuldigende vinger naar anderen. Kassa!

Natuurlijk, Nederland had een competitief voordeel opgebouwd en was met een gunstige wisselkoers de EMU ingestapt. Maar de uitholling van dit voordeel gaat nu toch wel erg snel.

En zeker, er waren veel incidentele oorzaken die de hoge inflatie deels kunnen verklaren, zoals de mkz-crisis en de hoge olieprijzen. Maar hebben die factoren de andere eurolidstaten, die de inflatie gemiddeld 2 % lager wisten te houden, dan niet beïnvloed???

Kortom, wat minder lijdzaamheid bij economen en politici is alleszins op zijn plaats.

Als het poldermodel inhoudt dat met alle betrokkenen overal over gepraat wordt voordat er een besluit wordt genomen, prima. Maar helaas betekent het poldermodel ook dat over dingen die moeilijk liggen liever helemaal niet gepraat wordt en de zaken op hun beloop worden gelaten. Het poldermodel zal alleen succesvol kunnen overleven, als de zelfgenoegzaamheid die erin geslopen is overboord gaat en alle aspecten ervan aan een hard en kritisch oordeel worden blootgesteld. De critici moeten dus niet verketterd, maar verwelkomd worden. Zij kunnen helpen het poldermodel te redden.

Alman Metten

Alman Metten is voormalig europarlementariër voor de PvdA en leidt nu economisch adviesbureau Metten EU Consulting BV (www.metten-euc.nl).